İbn Rüşd gibi İbn Tufeyl’in de asıl önemli etkisi Batı düşüncesine olmuştur. Bu etki, Ḥay b. Yaḳẓân’ın Moise de Narbonne tarafından 1349 yılında İbrânîce’ye tercüme ve şerh edilmesiyle başlar (Hayoun, LVIII [1988], s. 25-98). Eserin XV. yüzyılda Pico Della Mirandola tarafından İbrânîce tercümeye dayanarak Latince tercümesi de yapılmış, bunu Pococke’un 1671’de Philosophus Autodidactus adıyla Arapça aslından yaptığı Latince çeviri takip etmiştir. Eserin çeşitli Batı dillerine çevrilmesiyle de Ḥay b. Yaḳẓân Batı felsefe dünyasında yaygın bir şöhrete sahip olmuştur. Meselâ Pococke’un Latince tercümesinden Het Leeven van-Hai Ebn Yokdhan (Amsterdam 1672) adıyla Hollanda diline yapılan tercümenin ilk baskısında mütercim adı zikredilmezken ikinci baskısında (Rotterdam 1701) mütercim adı olarak S. D. B. harfleri konmuştu. Daha sonra W. Meijer adlı Hollandalı bir araştırmacı, bu harflerin filozof Benedict de Spinoza’nın adındaki baş harflerin tersten okunuşu olduğunu ileri sürmüştür. W. Meijer’in hareket noktası, Spinoza’nın kendi felsefesini kurarken İslâm felsefesinden de yararlanmış olması idi (Keklik, s. 141-142). Leibniz de Pococke’un anılan tercümesinden etkilenerek İbn Tufeyl’in teolojik fikirlerinin üstün bir seviyeye sahip olduğunu söylemiştir (İA, V/2, s. 831). Eserin, Kuakerler olarak tanınan ve Tanrı’nın kilise kurumuna ihtiyaç olmaksızın doğrudan mânevî tecrübeyle kavranabileceğini öne süren hıristiyan dinî cemaatini de etkilediği anlaşılmaktadır. Nitekim bu cemaatten George Kieth 1674’te eseri İngilizce’ye çevirmiştir. Ḥay b. Yaḳẓân’daki fıtrî aklın mutlak hakikate ulaşabileceği şeklindeki ana fikir Batı’da öylesine etkili olmuştur ki Simon Ockley, The Improvement of Human Reason (London 1708) adıyla yayımladığı Ḥay b. Yaḳẓân’ın İngilizce tercümesi için yazdığı girişte böyle bir fikrin yaygınlaşmasından duyduğu tedirginliği dile getirmiştir. Ḥay b. Yaḳẓân’ın İspanyol yazarı Gracian Baltasar’ın el-Criticon adlı eserine etkisi de Batı ilim dünyasında tartışılmış, ayrıca Daniel de Foe’ya Robinson Crusoe adlı romanında ilham kaynağı olduğu ortaya konmuştur (Bahtiyâr Hüseyin Sıddîkī, II, 158-160). Eserin bu romana etkisi, Hasan Mahmûd Abbas’ın Ḥay b. Yaḳẓân ve Rûbinsûn Krûzû adlı eserinde (Beyrut 1983) etraflı biçimde incelenmiştir. Bunların yanı sıra İbn Tufeyl’in John Locke, David Hume, Voltaire ve Jean Jacques Rousseau gibi Aydınlanma çağı filozoflarını da etkilemiş olabileceği ileri sürülmüştür (Bayrakdar, s. 295-296).

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6