Turan hakkında yazarken öncelikle, manzara ve yerel konulara eğilen resimlerinden biraz uzaklaşarak, dönemin ortak resim duyarlığı olan Kocamemi‘nin figüratif ekspresyon öğretilerini incelemek gerekir. Muğla’da yaptığı konulu kompozisyonlarda, Nabis lekelerden sıyrılarak tuvallerine aktardığı Bodrum işçilerinin sosyal realist yorumları, Turan’ın konu, kompozisyon ve felsefe bileşkesidir. Bölgenin insanını; süngercileri, incir sandıklayanları, tütüncüleri, damlarda yatanlar resimlerinde Turan, “Liman Şehri İstanbul” sergisinde uyguladığı sosyal realist eğilimin bir ileri aşamasına geçer. Bu resimler analizi ve çözümlemesini yaptığımızda, Turan’ın sanat anlayışının, ayrıntılardan başlayan ve bütüne ulaşan kompozisyonlardan oluştuğunu görürüz. Kalabalık kompozisyonu bu resimler; hiç ara veremeden, gece gündüz çalışan işçilerin, yorgun yaşamlarını gözlemleyen Selim Turan’ın sosyal realist yorumlarıdır. Kapalı mekânlarla çevrelenen açık alanda, büyük bir meydanda, ışık gölge karşıtlıklarıyla resimlenen bu eserler, Turan’ın felsefesini, sanatçı kişiliğini ve özgün sanat anlayışının belirlendiği en erken ve en çarpıcı resimlerdir. Portreler ve peyzajlarında gelişen, Hofmann etkilerini, Bonnard lekelerini resimlerinin temellerine yerleştirerek çoktan geride bırakan Turan, bu aşamadan sonra yeni bir sanat dönemine girer. Bu dönemde, resimlerini ışık ve gölge değerlerinin özgün ve içsel armonileriyle yaratılabileceğini keşfeder. İşte, sanat anlayışına kazandırdığı bu keşif, derin bir okur ve sessiz bir düşünce insanı olan Turan’ın felsefesinin kendi resmiyle örtüşmesidir. Kuru sıcağın kavurduğu yorgun insan temposunun gücünü sonuna gelmiş işçilerin gecenin karanlıklarında, artık otokontrol dışı tekrarlarla yaptıkları işin ağır temposunu yansıtan atmosferi betimleyen bu kompozisyon, Turan’ın giderek olgu tasvirinden uzaklaştığını ve eylemin özünü yansıtan soyutlamalara yöneldiğinin göstergesidir. Ağır gölgeler, loş ışıklar ezilen bedenlerin, yaşamın akışı içinde herhangi biri olan işçilerin yaşamının göstergesidir. Selim Turan’ın sanat hayatının ilk aşamasının en başarılı ve en büyük kompozisyonları olan bu resimler yapıldıkları dönemin en önemli sanat eserleri arasında yerini alır. Benim seçkime göre “İncir Toplayanlar” adlı kompozisyon bu çalışmaların arasında bir başyapıttır.

Bu aşamadan sonra, Selim Turan’ın sanat anlayışının yolu ışıkla gölge, yönü renkle varsıllaşan armonilerin özgün ve şiirsel ritimleri olacaktır. Selim Turan’ın “Resim renk ve çizgi vasıtasıyla billurlaştırılmış bir ruh halidir” savının anlamı bu aşamadan sonra ortaya çıkmaya başlar.

İşte bu dönem iki farklı olgunun Selim Turan hayatında yapacağı köklü değişiklilerle açıklanır. Bunlardan ilki, farklı bir coğrafyaya, Avrupa kıtasına, sanatın odağı olan Paris’e taşınmasıdır. İkincisi, iki büyük savaş sonrasında, sanatın yeniden canlanması ve Paris’in dünya sanatının merkezi olmasını hedefleyen “Paris Ekolü”nün içinde yer alabilmenin neredeyse ön koşulu olan soyut eğilimlere yönelmesidir.

II. Dünya Savaşı biter bitmez, savaş öncesinde avangart sanatın çevresinde toplanan ressamlar, sanatın merkezinde özgür bir alan yaratmak için tekrar Paris’e koşar. Tam da bu aşamada 1950’lerin “Paris Ekolü” adı verilen dönemi başlar. Farklı ülkelerden birçok sanatçı Paris Ekolünün çevresinde, savaş sonrasının yeni sanatının temsilini gerçekleştirmeyi hedefleyerek çalışmakta; tartışıp, sanat üzerine konuşmakta ve yeniden, hevesle ve yeni düşüncelerle tuvallerinin başına geçip resimler yapmaktadır. Savaşın dramatik gerçekliğini sorgulayan düşüncenin karşıt bakış açısı soyut hareketlere dönüşmektedir. Önce Fikret Mualla sonra sırasıyla Nejat Melih Devrim, Selim Turan, Mübin Orhon en sonra da Hakkı Anlı, bu Paris’in bu atmosferinde bir araya gelip felsefelerini değiştirerek, yeni bir düşünce platformu içinde, yeniden geliştirecekleri estetik duyarlıklarını bulmaya yönelirler.

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9