Mevlüt Karakaya, 1963 yılında Ankara-Bala İlçesi Çavuşlu Köyünde (Çankaya İlçesi Çavuşlu Mah.) doğdu. Annesinin adı Hatice babasının adı Aşir’dır. Mevlüt Karakaya, Ankara Ticaret Lisesi Bankacılık (1981) ve Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü’nü bitirdi (1985).

Mevlüt Karakaya, master (1988) ve Doktorasını (1992) Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Muhasebe ve Finansman ABD’nda tamamladı. Aynı alanda 1994 yılında doçent, 2001 yılında da profesör oldu.

YÖK/Dünya Bankası’nın bir projesiyle ABD Indiana ve Purdue üniversitelerinde üç yarıyıl eğitim aldı. Michagine State Üniversitesinde kısa süreli araştırmada bulundu.

Mevlüt Karakaya, Dünya Bankasının bir projesinde Finans Yöneticisi olarak yurt dışında (1997-1998) bir yıl süreyle çalıştı. Çeşitli ülkelerde yürütülen projelerin finansal yönetim sistemlerinin kurulmasında görev aldı ve danışmanlık yaptı.

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü olarak (1999-2003) 4 yıl süreyle çalıştı.

Mevlüt Karakaya, Gazi Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, İzmir Ekonomi Üniversitesi ve Başkent Üniversitesi’nde Muhasebe-Finansman ve Bankacılık konularında dersler verdi.

Akademik alanında çok sayıda kitap ve makale yayınladı, ulusal ve uluslararası sempozyum ve kongrelerde bildiriler sundu.

“Reel Ekonomide Gündem” adlı bir TV programını ortak olarak hazırladı ve sundu (2008). Alptürk İnternet Televizyonunda yayınlanmakta olan “Ekonomide Gerçek Gündem” adlı programın da hazırlığını ve sunuculuğunu yapmaktadır.

Üniversite Senatosu Üyesi, Dekan Yardımcısı, Enstitü Müdür Yardımcısı, Fakülte Kurulu Üyesi, Fakülte Yönetim Kurulu Üyesi ve Anabilim Dalı Başkanlığı gibi idari ve akademik görevlerde bulundu.

Milliyetçi Hareket Partisi’nin 7, 8 ve 9. Olağan Genel Kurullarında Merkez Yönetim Kurulu yedek/asil üyeliklerine seçildi. Araştırma ve Geliştirme biriminde ekonomi komisyonu başkanlığı (2004-2011), tarım komisyonunda raportörlük (2004-2007) görevlerinde bulundu.

Yeminli Mali Müşavirlik Belgesi’ne sahip olan ve iyi derecede ingilizce bilen Mevlüt Karakaya, Serpil hanımla evli olup, Gül Kadriye ve Alp Burak isminde iki çocukları vardır.

19 Haziran 2011 tarihinden bu yana MHP Başkanlık Divanı Üyesi – Mali İşlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı olarak görev yapmaktadır.

30 Mart 2014 yerel seçimlerinde MHP’nin Ankara Büyükşehir Belediye Başkan Adayı olmuştur.